Θέματα
Στα χνάρια των λέξεων
Τσακώνικα - Κρητικά
άθος έκαμα πάλι γιατί εθάρρουνα
νείς διαλέκτους, γυρεύοντας να βρω κοινές λέξεις με τα Κρητικά, μα σαν αντιλήφθηκα πως είχα ξεχάσει την τσακώνικη
διάλεκτο, κατάλαβα ότι είχα ακόμα πολλές στράτες να διαβώ και πολλές λέξεις
να παντίξω. Η αλήθεια είναι πως η τσακώνικη είναι από τις πιο δυσνόητες διαλέκτους κι όποιος την ακούσει για πρώτη
φορά θα καταλάβει λίγες λέξεις, στην
πραγματικότητα όμως θεωρείται ότι και
τάγεται από την νεολακωνική, την αρχαία δωρική διάλεκτο της Λακωνίας και
έχει ίσως τα περισσότερα αρχαϊκά και
δωρικά στοιχεία από οποιαδήποτε άλλη
διάλεκτο.
Σήμερα τα Τσακώνικα μιλιούνται στην
περιοχή της νότιας Κυνουρίας, στην Πελοπόννησο, με κέντρο το Λεωνίδιο, όπου
βέβαια, όπως όλες οι «χωριάτικες» λαλιές,
σιγά - σιγά λησμονιέται. Ευτυχώς υπάρχουν κι εκεί πεισματάρηδες κουζουλοί που
επιμένουν να μιλούν, να τραγουδούν και
να διηγούνται στη γλώσσα των παππουδολαλάδων τους. Όπως και στην περίπτωση της σαρακατσάνικης διαλέκτου
αλλά και γενικότερα, η διατήρηση αρχαϊ
κών, δωρικών στοιχείων της τσακώνικης,
οφείλεται στο ότι οι πληθυσμοί που την
μιλούσαν εγκαταστάθηκαν σε ορεινές
δύσβατες εκτάσεις, μακριά από επιρροές
άλλων πληθυσμών και από επιδρομές. Επίσης ο μικρός αριθμός των Τσακώνων
βοήθησε στην απομόνωση και στη διατήρηση της «καθαρότητας» της γλώσσας
χωρίς βέβαια να λείπουν οι «ξενόφερτες»
λέξεις (Τούρκικες, σεΐρι, σοφρά, ταμαχιάρη, Λατινικές, σκρόφα, σπίρτο, τέμπλα),
ό-πως εξάλλου σε όλες τις διαλέκτους.
Για την ετυμολογία της λέξης Τσάκωνας
(ή Τσάκονας) υπάρχουν πάρα πολλές ερμηνείες, με επικρατέστερες τις παρακάτω:
Τσάκωνες > Έξω Λάκωνες
Τζάκωνες - μεσαιωνική σημασία του φύλακες, στρατιώτες (ζάκα, σάκα)
Διάκονες - στρατιώτες με ελαφρύ οπλισμό, από την αρχαία ελληνική διάκονοι.
Είναι πραγματικά εντυπωσιακές οι λέξεις που συναντάει κανείς στα Τσακώνικα
και που έχουν πολλά κοινά στοιχεία με
την αρχαία ελληνική δωρική διάλεκτο. Έχουμε λοιπόν λέξεις, που αντί του -η- μπαίνει το -α-, μήτηρ (μητέρα) - μάτερ (δωρική) - μάτη (τσακώνικη). Ανάλογο παράδειγμα έχουμε και στην κρητική διάλεκτο,
σημαίνω (σημαδεύω) - σαμαίνω(δωρική)
ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 3 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2025
Το πανέμορφο και ιστορικό Λεωνίδιο. Πηγή φωτογραφίας: Διαδίκτυο
- σαμώνω (κρητική). Έχουμε τη διατήρηση του -υ- ως -ου- σε λέξεις όπως κύων κούε (σκύλος), γυναίκα - γουναίκα, άχυρον
- άχονρε και άλλες. Στα Κρητικά έχουμε
από το χυμό(ν) - χουμάς, από το κρύπτω κρούβγω και αρκετές άλλες.
Στα Τσακώνικα υπάρχουν πολλά φωνητικά και γραμματικά χαρακτηριστικά
που επιβεβαιώνουν την ιδιαιτερότητα
της διαλέκτου (μετατροπή του αρχαίου
δίγαμμα F σε -ν-, ρωτακισμός, τσιτακισμός κλπ) και μπορεί, όποιος ενδιαφέρε
ται, να τα μελετήσει σε λεξικά, διπλωματι
κές εργασίες και σε σχετικά άρθρα. Υπάρχουν όμως λέξεις που εντόπισα, τις οποίες
τις συναντούμε και στην κρητική διάλε
κτο και αξίζουν την προσοχή μας.
συκοφάΑγροικού - γροικώ = ακούω, νιώθω
Αθιογίστρα - αθογυρίστρα
ντρια, κουτσομπόλα
Αλικογκίζου - αλικοντίζω = εμποδίζω
Απέ - απής (αφ' ής) = μετά που
Άργητα = καθυστέρηση
Άτσι-αλάτσι - αλάτι
Βασταγερέ - βαστεγερός = δυνατός, ανθεκτικός
Βοά - βολά = φορά
Διακονιάρα
Διγλίζου - βιγλίζω = επιτηρώ
Έδαρι - εδά = τώρα
Καθέγκλα = καρέκλα
Κακομούντρουνε - κακομούντρουλος =
άσχημος
Κάνια - κανιά = καλάμια(μεταφορικά τα
λεπτά πόδια)
Κάντζικα - αρχάτζικας
ΑΝΤΙΛΑΛΟΣ 25
Γράφει ο Νίκος
Λουκαδάκης
("Δαφνιανός"
niloukadakis@
yahoo.gr)
Κουτσούνα = κούκλα
Κρήε - κρηάς = κρέας
Λιμάσσου - λιμάσσω = πεινάω πολύ
Μαγάρι = μακάρι
Μαγαρίζω = βρωμίζω, λερώνω
Μαργούνου - μαργώνω = παγώνω
Μονοκοπανία - μονοκοπανιάς
μία, αμέσως
Ογλήγορα
Όχεντρα = οχιά
= με τη
Ποκάρι - μποκάρι = μαλλί προβάτου
Σάζου - σάζω = φτιάχνω
Σαλεύω = περπατώ
Σκόλιαμπρε - ασκόλιμπρος
Σταλίζω = συγκεντρώνω τα ζώα στο μαντρί
Σοφιλιάζω = εφαρμόζω
Σπολλάτι = εις πολλά τα έτη
= πριν ακόμα φωτίσει καλά η
Συβάζω = πείθω, συμβιβάζω
Σύθαμπο
Τάζω = υπόσχομαι
Ταμάνιμα = γρήγορα στα τσακώνικα, παραλίγο στα κρητικά
Στο Λεωνίδιο, στον Τύρο και σε άλλες
περιοχές της νότιας Κυνουρίας γίνονται
φιλότιμες προσπάθειες στα σχολεία (εκτός διδακτικών ωρών βέβαια, σιγά μην
υπήρχαν στη διδακτέα ύλη) από εκπαιδευτικούς που τιμούν το επάγγελμά τους,
να μάθουν στα παιδιά τη διάλεκτο, σε πείσμα της Πολιτείας που όχι μόνο δεν ασχολείται πλέον με τις διαλέκτους, αλλά
μυρώνι (αρ- μειώνει τις ώρες των αρχαίων ελληνικών
στα σχολεία. Σε αυτούς τους εκπαιδευτικούς και σε όσους παλεύουν για τη διατήρηση των διαλέκτων μας, αφιερώνω
τούτο το άρθρο.
χαίος σκάνδιξ)
Κοπέλι = υπηρέτης, δούλος(η αρχική του
σημασία)
Κουλούκι
«Ο Αναγνωστάκης διανοούμενος, οι διανοούμενοι σήμερα»
Με αφορμή την επέτειο των εκατό χρόνων από τη γέννηση και των είκοσι χρόνων
από τον θάνατο του Μανόλη Αναγνωστάκη (1925-2005), το Τμήμα Φιλολογίας του
Πανεπιστημίου Κρήτης και ο Όμιλος Φίλων του ποιητή Μανόλη Αναγνωστάκη διοργανώνουν τη Δευτέρα 6 Οκτωβρίου 2025 και ώρα 18.00, ημερίδα με θέμα: «Ο Αναγνωστάκης διανοούμενος, οι διανοούμενοι σήμερα». Η ημερίδα θα πραγματοποιηθεί στην Αίθουσα 9 των Διδακτηρίων της Φιλοσοφικής Σχολής στην Πανεπιστημιούπολη του Γάλλου, Ρέθυμνο, και η είσοδος θα είναι ελεύθερη.
Στο πρώτο μέρος της ημερίδας οι Αγγέλα Καστρινάκη, Αγγέλα Γιώτη, Μαρίνα
Αρετάκη, Παναγιώτης Αρβανίτης και Κωνσταντίνος Καλαϊτζάκης θα αναλύσουν
πτυχές του ποιητικού και κριτικού έργου του Αναγνωστάκη, θα περιγράψουν τη
διανοητική του φυσιογνωμία και θα την τοποθετήσουν στο πνευματικό τοπίο της
μεταπολεμικής και μεταπολιτευτικής Ελλάδας. Στο δεύτερο μέρος ο Νίκος Κ.
Αλιβιζάτος, Ομότιμος καθηγητής του Συνταγματικού Δικαίου στο Πανεπιστήμιο
Αθηνών, θα συνομιλήσει με τον Γιάννη Δημητρακάκη με θέμα τον ρόλο των διανοουμένων στον σύγχρονο κόσμο, τις τάσεις της ελληνικής διανόησης σήμερα,
τη σχέση πολιτικής, διανόησης και εξουσίας, κ.λπ.
Θα υπάρχει η δυνατότητα της εξ αποστάσεως παρακολούθησης στον παρακάτω σύνδεσμο: https://uoc-gr.zoom.us/j/85732362683.
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
Π.Ε. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ
ΔΗΜΟΣ ΦΑΙΣΤΟΥ
Τμήμα Εσόδων Ταμείου & Περιουσίας
ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ
για την εκμίσθωση σχολικού κυλικείου του ΓΕΛ ΤΥΜΠΑΚΙΟΥ
Η Δημοτική Επιτροπή του Δήμου Φαιστού προκηρύσσει δημόσιο πλειοδοτικό διαγωνισμό με σφραγισμένες προσφορές για την εκμίσθωση του κυλι
κείου του ΓΕΛ ΤΥΜΠΑΚΙΟΥ.
Ο διαγωνισμός θα γίνει στο Δημοτικό Κατάστημα της έδρας του Δήμου στις
Μοίρες την 23ην του μηνός Οκτωβρίου ημέρα Πέμπτη και ώρα 11.00 π.μ..
Ελάχιστο ποσό προσφοράς από τους ενδιαφερομένους ορίζεται το ποσό
των 4,00 ευρώ ανά μαθητή ετησίως (189 εργάσιμες ημέρες).
Για τη συμμετοχή στο διαγωνισμό καταβάλλεται εγγύηση γραμμάτιο σύστα
σης παρακαταθήκης του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων ή εγγυητική
επιστολή αναγνωρισμένης Τράπεζας ίση με το ποσό των πεντακοσίων (500)
ευρώ όπως ορίζεται στην παρ. η του άρθρου 15 της 45243/ΓΔ4/21.04.2023.
Σε περίπτωση επανάληψης της δημοπρασίας κατατίθεται η ίδια εγγύηση.
Η εγγύηση αυτή επιστρέφεται στους ενδιαφερόμενους υποψήφιους μετά
την κατακύρωση του διαγωνισμού εκτός του υποψηφίου, στον οποίο κατακυρώθηκε η παραχώρηση του κυλικείου, ο οποίος πρέπει να καταβάλει συ
μπληρωματικά αντίστοιχο ποσό ή εγγυητική επιστολή που να καλύπτει συνολικά το τριάντα τοις εκατό (30%) του ετήσιου μισθώματος ως εγγύηση καλής
εκτέλεσης της σύμβασης.
Για περισσότερες πληροφορίες οι ενδιαφερόμενοι να απευθύνονται στο
Γραφείο εσόδων ταμείου και περιουσίας τηλ. 28923 40220 απ' όπου μπορούν να παραλάβουν και την προκήρυξη του διαγωνισμού, κατά τις εργάσιμες ημέρες και ώρες.
Ο Αντιδήμαρχος Οικονομικών Υπηρεσιών Δήμου Φαιστού
Ντισπυράκης Γεώργιος
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
Π.Ε. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ
ΔΗΜΟΣ ΦΑΙΣΤΟΥ
Τμήμα Εσόδων Ταμείου & Περιουσίας
ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ
για την εκμίσθωση σχολικού κυλικείου
του Νηπιαγωγείου & Δημοτικού Σχολείου Πόμπιας
Η Δημοτική Επιτροπή του Δήμου Φαιστού προκηρύσσει δημόσιο πλειοδοτικό διαγωνισμό με σφραγισμένες προσφορές για την εκμίσθωση του κυλι
κείου του Νηπιαγωγείου & Δημοτικού Σχολείου Πόμπιας.
Ο διαγωνισμός θα γίνει στο Δημοτικό Κατάστημα της έδρας του Δήμου στις
Μοίρες την 23ήν του μηνός Οκτωβρίου ημέρα Πέμπτη και ώρα 10.00 π.μ.
Ελάχιστο ποσό προσφοράς από τους ενδιαφερομένους ορίζεται το ποσό
των 4,00 ευρώ ανά μαθητή ετησίως (189 εργάσιμες ημέρες).
Για τη συμμετοχή στο διαγωνισμό καταβάλλεται εγγύηση γραμμάτιο σύστα
σης παρακαταθήκης του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων ή εγγυητική
επιστολή αναγνωρισμένης Τράπεζας ίση με το ποσό των πεντακοσίων (500)
ευρώ όπως ορίζεται στην παρ. η του άρθρου 15 της 45243/ΓΔ4/21.04.2023.
Σε περίπτωση επανάληψης της δημοπρασίας κατατίθεται η ίδια εγγύηση.
Η εγγύηση αυτή επιστρέφεται στους ενδιαφερόμενους υποψήφιους μετά
την κατακύρωση του διαγωνισμού εκτός του υποψηφίου, στον οποίο κατακυρώθηκε η παραχώρηση του κυλικείου, ο οποίος πρέπει να καταβάλει συμπληρωματικά αντίστοιχο ποσό ή εγγυητική επιστολή που να καλύπτει συνολικά το τριάντα τοις εκατό (30%) του ετήσιου μισθώματος ως εγγύηση καλής
εκτέλεσης της σύμβασης.
Για περισσότερες πληροφορίες οι ενδιαφερόμενοι να απευθύνονται στο
Γραφείο εσόδων ταμείου και περιουσίας τηλ. 28923 40220 απ' όπου μπορούν να παραλάβουν και την προκήρυξη
Ο Αντιδήμαρχος Οικονομικών Υπηρεσιών Δήμου Φαιστού
Ντισπυράκης Γεώργιος
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
Π.Ε. ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ
ΔΗΜΟΣ ΦΑΙΣΤΟΥ
Τμήμα Εσόδων Ταμείου & Περιουσίας
ΠΡΟΚΗΡΥΞΗ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ
για την εκμίσθωση σχολικού κυλικείου
του 1ου Δημοτικού Σχολείου Μοιρών
Η Δημοτική Επιτροπή του Δήμου Φαιστού προκηρύσσει δημόσιο πλειοδοτικό διαγωνισμό με σφραγισμένες προσφορές για την εκμίσθωση του κυλικείου του 1ου Δημοτικού Σχολείου Μοιρών.
Ο διαγωνισμός θα γίνει στο Δημοτικό Κατάστημα της έδρας του Δήμου στις
Μοίρες την 23ήν του μηνός Οκτωβρίου ημέρα Πέμπτη και ώρα 10.30 π.μ.
Ελάχιστο ποσό προσφοράς από τους ενδιαφερομένους ορίζεται το ποσό
των 4,00 ευρώ ανά μαθητή ετησίως (189 εργάσιμες ημέρες).
Για τη συμμετοχή στο διαγωνισμό καταβάλλεται εγγύηση γραμμάτιο σύστα
σης παρακαταθήκης του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων ή εγγυητική
επιστολή αναγνωρισμένης Τράπεζας ίση με το ποσό των πεντακοσίων (500)
ευρώ όπως ορίζεται στην παρ. η του άρθρου 15 της 45243/ΓΔ4/21.04.2023.
Σε περίπτωση επανάληψης της δημοπρασίας κατατίθεται η ίδια εγγύηση.
Η εγγύηση αυτή επιστρέφεται στους ενδιαφερόμενους υποψήφιους μετά
την κατακύρωση του διαγωνισμού εκτός του υποψηφίου, στον οποίο κατακυρώθηκε η παραχώρηση του κυλικείου, ο οποίος πρέπει να καταβάλει συμπληρωματικά αντίστοιχο ποσό ή εγγυητική επιστολή που να καλύπτει συνολικά το τριάντα τοις εκατό (30%) του ετήσιου μισθώματος ως εγγύηση καλής
εκτέλεσης της σύμβασης.
Για περισσότερες πληροφορίες οι ενδιαφερόμενοι να απευθύνονται στο
Γραφείο εσόδων ταμείου και περιουσίας τηλ. 28923 40220 απ' όπου μπορούν να παραλάβουν και την προκήρυξη του διαγωνισμού, κατά τις εργάσιμες ημέρες και ώρες.
Ο Αντιδήμαρχος Οικονομικών Υπηρεσιών Δήμου Φαιστού
Ντισπυράκης Γεώργιος